دروس استادمقتل الحسین علیه السلام

شخصیت شناسی ابن جریر طبری نویسنده تاریخ طبری

ابن جریر طبری نویسنده تاریخ الامم و الملوک
0
  • هدف ما از آشنایی با طبری چیست؟
  • شخصیت شناسی طبری
  • منابع تاریخ طبری
  • شیوه نگارش تاریخ الامم و الملوک
  • تقسیم بندی دیگر کتاب تاریخ طبری
  • نقاط قوت تاریخ الامم و الملوک
  • نقاط منفی در تاریخ طبری
  • نقل نادرست شرکت امام حسن و امام حسین علیهما السلام در جنگ عمر بن خطاب با ایران
  • نتیجه گیری در اعتبار طبری

هدف ما از آشنایی با طبری چیست؟

هدف از آشنایی ما با تاریخ الامم و الملوک ابن جریر طبری در بحث مقتل شناسی ، منقولات فراوان او از ابی مخنف از واقعه کربلا است و این که کتاب وی از بین رفته و علما منقولات طبری از او را جمع آوری کرده و به نام کتاب ابی مخنف چاپ کرده‌اند.

اکنون در کتاب خانه های مشهور دنیا ۴ نسخه از کتاب ” ابی مخنف “وجود دارد که بسیاری از علما در اصالت و انتساب آن ها به وی تردید دارند.

شخصیت شناسی طبری

نام او محمد ابن جریر است. این نام بین چهار عالِم مشترک است، که تنها یکی از آنان شیعه و باقی آنان سنی هستند. به عنوان مثال، یکی از آنان محمد بن جریر طبری شیعه ، صاحب کتاب ” دلائل الامامه ” و ” المسترشد ” می‌باشد.

اما موضوع سخن ما در شرح حال ابی جعفر محمد ابن جریر طبری سنی مذهب است که در سال ۲۲۴ هـ . ق در ایران و در شهر آمل به دنیا آمد و در سال ۳۱۰ هـ . ق در گذشت.

این شخص دارای دو کتاب تفسیر (که به نام تفسیر طبری شهرت دارد) و تهذیب الآثار نیز می باشد.

وی برای کسب علم به ری سفر کرد و اساتیدی را چون محمد بن حمید رازی و مثنی بن ابراهیم درک نمود، وی پس از ری به بصره و سپس به مصر رفت و سه سال در آن جا اقامت گزید و بعد از آن به زادگاه خود بازگشت. وی در سن ۴۸ سالگی به بغداد عزیمت نمود و در آن جا کتاب تاریخ الامم و الملوک یا تاریخ الرسل و الملوک یا همان تاریخ طبری را جمع آوری و تألیف نمود.

ابن جریر طبری به شوق شرکت در درس احمد بن حنبل به بغداد رفت ولی با درگذشت احمد مواجه شد.
از شاگردان مشهور وی می‌توان ابن درید و ابوالفرج اصفهانی را نام برد.

منابع تاریخ طبری

  1. به علت ایرانی بودن، منابع ایرانی در تاریخ او بسیار دیده می‌شود.
  2. طبری از منابع عراقی و مصری نیز بهره برده است.
  3. تاریخ الامم و الملوک  شامل منقولات اهل کتاب همچون وهب بن مبیته نیز می‌باشد.
  4. مولف از آثار هشام بن محمد کلبی نساب و واقدی و ابی مخنف نیز در نقل کمک گرفته است.

نهایت این که می‌توان گفت در عین نقل شفاهی وی از افراد، منابع طبری را اکثرا کتب تشکیل داده‌اند. و او پس از جمع آوری نوشته‌های بسیار، تألیف کتاب خویش را آغاز نمود.

شیوه نگارش تاریخ الامم و الملوک

نویسنده کتاب خود را در دو بخش ” تاریخ قبل از اسلام ” و ” تاریخ بعد از اسلام ” گردآوری نموده است.
وی در تاریخ قبل از اسلام ، به مطالبی درباره زمان قبل خلقت حضرت آدم پرداخته و سپس روایاتی در زمان خلقت حضرت آدم و این که در روز جمعه بوده و مدت اقامت حضرت آدم در بهشت و… را نقل می‌کند.

او در کتابش گزارش هایی از پیامبران نقل می کند و در آن میان گاهی وارد احوالات پادشاهان شده و وقایع مربوط به آن ها را نیز متذکر می‌شود.

طبری در تاریخ بعد از اسلام ، روش خود را تغییر داده و روایات را بر مبنای سالهای پس از هجرت رسول خدا صلی الله علیه وآله می نویسد.
وی تاریخ بعد از اسلام را از هجرت پیامبر صلی الله علیه وآله تا سال ۲۹۳ هـ . ق  نقل نموده است.

تقسیم بندی دیگر کتاب تاریخ طبری

این کتاب را از یک نگاه می‌توان به سه بخش تقسیم نمود:

  • تاریخ انبیاء
  • تاریخ پادشاهان ساسانی
  • تاریخ بعد از اسلام

طبری در مورد تاریخ پادشاهان ایرانی و ساسانی نیز مطالبی دارد که شاید مفصل تر از آن در هیچ کتاب دیگری یافت نشود.
اکنون کتاب تاریخ طبری در اروپا و در فرانسه و بقیه کشورها مورد استناد بوده و این کتاب را کمکی برای فهم مطالب شاهنامه و دیوان شعر فردوسی درباره حوادث آن زمان ایران می دانند.

روش نویسنده تاریخ الامم و الملوک همان روش یعقوبی ، یعنی نقل تاریخ از کلیات به جزئیات می‌باشد.

کتاب تاریخ طبری حدود ۵۰ سال پس از وی و در سال ۳۵۲ هـ . ق توسط بلعمی وزیر منصور بن نور سامانی به فارسی ترجمه شده و نکته جالب این که بلعمی تصرفاتی در این کتاب داشته لذا در ایران کتاب طبری به نام کتاب بلعمی شناخته می شده؛ پس از او این تاریخ به ترکی و زبان‌های دیگر ترجمه شد.

نقاط قوت تاریخ الامم و الملوک

  1. جامعیت؛ که نشان از کوشش فراوان اوست.
  2. عدم ضدیت طبری با عرب و عدم تعصب به ایرانی گری چنان که یکی از مورخین ایرانی است.
  3. کثرت منابع
  4. نقل بیشتر روایات به همراه سند ؛ که نشان از عدم تصرف اوست
  5. عدم گرایش مولف به دنیا طلبی و عدم ورود به دستگاه حاکمیت
  6. نگاه مثبت علمای عامه و شیعه به مولف تاریخ الامم و الملوک؛ گرچه علمای شیعه تمام منقولات طبری را تایید نمی کنند و اشکالاتی هم به او وارد می دانند که پایین تر بدان اشاره می کنیم.
  7. اهمیت تاریخ نگاران به تاریخ طبری و نقل از آن
  8. کتابی بین المللی و مورد توجه همگان

نقاط منفی در تاریخ طبری

  1. نقل اسرائیلیات از افرادی همچون ابن اسحاق و وهب بن مبیته یهودی در جریانات قبل از اسلام
  2. عدم ذکر سند در برخی منقولات
  3. بی حوصلگی مولف در اواخر کتاب؛ چرا که نگارش کتابش را دیر آغاز نموده بود.
  4. برخی از جریانات را نقل و یا حذف می‌کند که خلاف اصول است و یا این که به برخی مطالب مهم، اهتمام نداشته و در مقابل برخی مطالب غیر مهم را اهمیت داده است. البته بعضی ادعا می کنند که این جریان به دلیل تحریف این کتاب است و شاهد این است که در کتاب تفسیر خود روایتی را نقل نموده که در کتاب تاریخش ناقص آمده است.

نقل نادرست شرکت امام حسن و امام حسین علیهما السلام در جنگ عمر بن خطاب با ایران

به عنوان مثال از نقل هایی که با مبانی سازگاری ندارد و کذب است، جریان شرکت کردن امام حسن و امام حسین علیهما السلام در جنگ عمر بن خطاب با ایران و کشتار ایرانیان است که نقل می کند: این دو بزرگوار در این جنگ شرکت داشته‌اند اما این مطلب در کتب دیگر دیده نمی شود و به هیچ عنوان در زندگی نامه امام حسن و امام حسین علیهما السلام مشاهده نمی‌شود.

البته طبری این نقل را به کسی نسبت می دهد و باید بدانیم که در سند این نقل، علی بن مجاهد حضور دارد که خیلی از علماء رجالی عامه همچون یحیی بن معین و یحیی بن ضریس ، وی را کذاب می دانند. نویسنده در این جریان ها صرفا ادعای نقل می کند و این فارغ از این است که به این نقل‌ها اعتماد داشته است یا خیر!

نتیجه گیری در اعتبار طبری

در نتیجه نگاه ما به کتاب ابن جریر طبری و نقل های مقتل آن، همراه با نقد و بررسی است که باید منقولات آن را با مبانی خاصی ارزشیابی نمود و نه می توان این کتاب را به طور کلی مردود دانست و نه می توان تایید کامل نمود.

اگر می‌خواهید از آخرین و محبوب‌ترین مقالات ما در ایمیل خود مطلع شوید، همین الان ایمیل خود را در کادر زیر وارد کنید:

تعداد علاقه مندانی که در خبرنامه ایمیلی ما عضو شده اند :

5

نظرات

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

night mode toggle