آیات محکم و متشابه قرآن ؛در کشاکش تفسیر ها | پایگاه اینترنتی آیت الله جعفر فاضل
دروس استاد

آیات محکم و متشابه قرآن ؛در کشاکش تفسیر ها

آیات محکم و متشابه قرآن ؛ در کشاکش تفسیر ها
0

بیان شد که تنها مفسر آیات قرآن ، امیرالمومنین هستند. در این بحث به آیات محکم و متشابه و مفهوم ترجمه (۱)، تدبر (۲)، تفسیر (۳) و تأویل (۴) می پردازیم.

تقسیم آیات به محکم و متشابه

  1. آیات محکم که همگان از آن، یک معنا را می فهمند. مانند أقیمُوا الصَّلوه(۵) که در معنای آن اختلافی نشده است.
  2. آیات متشابه که معانی متفاوتی از آن برداشت می شود. مانند آیه “وَ الفَجرِ وَ لَیالٍ عَشرٍ“(۶) که معنای واضحی ندارد و بعضی گفتند: مراد شب های دهه اول محرم است و یا بعضی به جریان های سیاسی وصل کرده اند. درمورد این آیه ۳۵ قول وجود دارد.

در آیات محکم قرآن، فقط می توان تدبر کرده و نکاتی را درک کنیم ولی تفسیر و تأویل آن کار ما نیست؛ چون نیاز به علم غیب دارد و باید سراغ معصومین علیهم السلام برویم.

واما در آیات متشابه؛ ما حتی مجاز به ترجمه آن هم نیستیم و مفهومی که بدون رجوع به روایات به دست بیاید اشتباه است؛ چه برسد به تفسیر و تأویل متشابهات که به طریق اولی مجاز نیست!

ترجمه و تفسیر آیات متشابه قرآن ، ممنوع!

متأسفانه امروزه در بسیاری از ترجمه های قرآن می بینیم که به آیات متشابه ورود کرده اند در حالی که اصلا مستند به روایتی نیست!

طبق روایات کسی که درباره قرآن به رأی و نظر خود حرف بزند، جایگاهش را در جهنّم مهیّا می کند!

مَنْ قَالَ فِی الْقُرْآنِ بِرَأْیِهِ فَلْیَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ

الوافی ج۱ ص ۳۶۶

حتی اگر من آیه ای را پیدا کردم که با افکارم متناسب است ولی روایتی در آن مورد نرسیده باشد، اگر بیان کنم تفسیر به رأی است!

مطالعه بیشتر
امیرالمومنین تنها مفسر قرآن

اقوال در حجیت آیات قرآن

بعضی می گویند: تنها کتاب الله حجت است(۷)

بعضی می گویند: تنها روایات حجت هستند و در نتیجه کل قرآن را کنار گذاشته اند! از قرآن تنها برای قرائت، تبرک و استشفاء استفاده می کنند(۸) و می گویند: با وجود اهل بیت صلوات الله علیهم دیگر نیازی به قرآن نیست!

این دو نظریه با سخن پیامبر صلَّی الله علیه وآله که فرمودند: “کتابَ اللهِ وَ عِترَتی “که این دو از هم جدا شدنی نیستند و باید به هردو با هم تمسک شود، ناسازگار است!

کتاب الله و عترتی

نظر صحیح این است که با توجه به دستور معصومین علیهم السّلام ما باید به قرآن تمسّک کنیم در حدی که اجازه ورود داریم و در جایی که روایتی نیست و آیه متشابه است، آن را به آیات محکم رجوع دهیم و اگر چنین کاری میسّر نشد، توقف کنیم.

اگر همه قرآن قابل فهم بود که دیگر نیازی به اهل بیت نداشتیم!(۹)

پس چرا پیامبر اکرم ما را به تمسک به هر دو ثقل گران بها یعنی قرآن و عترت موظف فرموده اند؟! به این خاطر که عترت، مبیّن و مفسّر آیات قرآن از محکم و متشابه و عالم به تأویل آن است.

وقتی که ابن عباس خواست با خوارج بجنگد، امیرالمومنین به او فرمودند:

این ها همه حافظ قرآن هستند، با این ها به قرآن بحث نکن؛ چون از آیات متشابه استفاده می کنند، ولی با سنّت محکم رسول خدا بحث کن!(۱۰) مانند: عَلیّ مَعَ الحَقّ وَالْحَقّ مَعَ عَلِیّ (۱۱)

فرمایش امیرالمومنین در وصف خوارج
آیات محکم و متشابه قرآن ؛در کشاکش تفسیر ها

جنگ های امیرالمومنین بر مدار تأویل قرآن

امیرالمومنین طبق فرمایش پیامبر عالم به تأویل آیات قرآن بودند. پیامبر اکرم خطاب به امیرالمومنین فرمودند: علی جان! من بر مبنای تنزیل می جنگیدم و تو بر مبنای تأویل می جنگی.(۱۲)

مطالعه بیشتر
واژگان " ولیّ " و " مولا " در خطبه غدیر خم

جنگ ها در زمان رسول خدا بر مبنای توحید، رسالت و تنزیل بود ولی جنگ های امیرالمومنین با کسانی بود که به ظاهر، قرآن را پذیرفته بودند و به آیات استناد کرده و به میل خود توضیح می دادند و با آیات متشابه در برابر امیرالمومنین می جنگیدند.

حکمت وجود آیات متشابه قرآن ؛ تفسیر اهل بیت

شخصی خدمت امام صادق علیه السلام آمد و عرض کرد: چرا در قرآن آیات متشابه وجود دارد؟ اگر فقط آیات محکم بود، دیگر بحثی پیش نمی آمد؟

حضرت در پاسخ فرمودند: خداوند در کتابش آیات متشابه گذاشته تا هیچ کس در رجوع به قرآن کریم، خودش را بی نیاز از ما اهل بیت نبیند!

چگونه آیات متشابه را به آیات محکم حمل کنیم؟

مثلا در تفسیر آیه شریفه قرآن “یَدُ اللهِ فَوقَ أیدیهِم“(۱۳) و “یَومَ یُکشَفُ عَن ساقٍ“(۱۴) وهابی ها می گویند: خدا شبیه ماست و دست و پا دارد ولی این دست و پا کیفیت ندارد! ابن تیمیه ملعون هم نظرش همین است که خدا تمام بدنش مثل ما انسان هاست!(۱۵)

ابوبکر بن عربی در کتاب “العواصم من القواصم” نوشته است: خدا روی تختی نشسته و این تخت از سنگینیِ خدا کج شده است و تفاوت خدا با بشر در این سه مورد است: اول این که ریش ندارد، دوم جهاز هاضمه و سوم جهاز تناسلی ندارد!(۱۶)

پر واضح است که وقتی این دو آیه را به آیه محکمه “لَیسَ کَمِثلِهِ شَیءٌ“(۱۷)عرضه می داریم می فهمیم که مراد از این دست در قرآن، دست بشری نیست بلکه مراد چیزی دیگر است؛ چرا که اگر خدا مثل ما دست داشته باشد با این آیه سازگاری ندارد.

مطالعه بیشتر
باتوجه به خطبه غدیر ؛ آیا مخالفان و دشمنان امیرالمومنین ، مسلمان هستند؟

حال اگر نتوانستیم که آیات متشابه را با آیات محکم دیگر توضیح بدهیم، باید به اهل بیت علیهم السلام رجوع کنیم و اگر روایتی نیز نبود، باید توقف و سکوت کرده و در توضیح و ترجمه آیه و تفسیر قرآن وارد نشویم!

پانوشت:

(۱) ترجمه همانی است که ظاهر کلام به آن گویاست.
(۲) استخراج نکات آیه شریفه است.
(۳) بیان مفاهیم پشت پرده از آیات را تفسیر می گویند.
(۴) تاویل یعنی اشاره خاص آیات به جایی یا فردی یا موضوعی که تاویل نیازمند علم غیب است.
(۵) سوره بقره آیه ۴۳
(۶) سوره فجر آیات ۱و۲

(۷) اشاره به عقیده عمربن الخطاب ونیز شیعه نماهایی که تحت تأثیر شبهات وهابیت قرار گرفته اند. بحارالأنوار ج ۲۲ ص۴۷۲
(۸) اشاره به عقیده انحرافی بعضی از مدعیان اخباری گری

(۹) بحارالأنوار ج۷۵ ص۲۱۳
(۱۰) بحارالأنوار ج۲ ص۲۴۵
(۱۱) بحارالأنوار ج۱۰ ص۴۴۵
(۱۲) بحارالأنوار ج۳۲ ص۲۹۹
(۱۳) سوره فتح آیه ۱۰

(۱۴) سوره قلم آیه ۴۲
(۱۵) فرقان القرآن چاپ بیروت-احیاء التراث العربی ص۶۰ و ۶۱
(۱۶) العواصم من القواصم ص۲۰۹ و۲۱۰ و چاپ جدید ج۲ ص۲۸۳
(۱۷) سوره شورا آیه ۱۱

اگر می‌خواهید از آخرین و محبوب‌ترین مقالات ما در ایمیل خود مطلع شوید، همین الان ایمیل خود را در کادر زیر وارد کنید:

تعداد علاقه مندانی که در خبرنامه ایمیلی ما عضو شده اند :

5

نظرات

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *