دروس استادمقتل الحسین علیه السلام

مقتل نویسی ابن سعد صاحب کتاب طبقات الکبری

مقتل نویسی ابن سعد صاحب کتاب طبقات الکبری
0
  • سرگذشت ابن سعد
  • مشایخ و شاگردان ابن سعد
  • ویژگی های کتاب طبقات الکبری
  • اهمیت طبقات کبری
  • نکات مثبت نویسنده طبقات کبری
  • نکات منفی ابن سعد

سرگذشت ابن سعد

ابوعبدالله محمد بن سعد بن منیع معروف به ابن سعد به دلیل تالیف کتاب طبقات الکبری یا طبقات الکبیر و مقتل نویسی در اوایل قرن ۳ هجری از مورخین صدر اسلام محسوب می‌گردد. او در سال ۱۶۸ هـ‌‌‌ . ق حدود ۱۰۰ سال پس از واقعه کربلا ، در شهر بصره به دنیا آمد و در شهر بغداد زندگی می کرد تا این که در سال ۲۳۰ هـ . ق در سن ۶۲ سالگی درگذشت و در کنار دروازه شام شهر بغداد به خاک سپرده شد.

مشایخ و شاگردان ابن سعد

ابن سعد شاگرد واقدی نویسنده کتاب ” المغازی ” نیز به شمار می‌آید چرا که وی در کنار واقدی ، وظیفه نوشتن مطالب استادش را داشته و از همین رو در کتاب طبقات الکبری ابن سعد ، در زمینه تاریخ و خصوص مقتل نویسی مطالبی به نقل از واقدی و ابی مخنف مشاهده می‌شود.

ابن سعد از استعداد فراوانی در نگارش تاریخ برخوردار بود و کتاب طبقات و سیری که در تألیف آن مشاهده می‌شود، مؤید همین مطلب است.

از شاگردان ابن سعد می‌توان به بلاذری و ابن ابی دنیا اشاره کرد . اما شاگردانی که از طریق آن ها کتاب طبقات ابن سعد به ما رسیده است، حارث بن محمد بن أبی سامه و حسین بن محمد بن فهم می باشند.

در نتیجه باید گفت: ابن سعد به جهت شاگردیِ واقدی ، استادی برای بلاذری و این که از مورخین و مقتل نویسان اولیه اسلام در ابتدای قرن سوم محسوب می‌گردد، دارای اهمیت ویژه ای است.

ویژگی های کتاب طبقات الکبری

۱. ذکر صحابه بر اساس طبقات رجالی . به عنوان مثال طبقه اول از اصحاب را بدریون و طبقه پنجم را کسانی معرفی می‌کند که در زمان کودکی، رسول الله صلی الله علیه وآله را ملاقات کرده‌‎اند مانند امام حسین علیه السلام. این گونه طبقه ‌بندی را حاجی خلیفه ارزشمند دانسته است.

۲. توجه به ذکر صحابه‌ از میان زنان در کتاب طبقات الکبیر

۳. نسب شناسی افراد به صورت دقیق؛ (۱) حتی در برخی موارد از خصوصیات چهره آن ها نیز سخن گفته است.

۴. کثرت مشایخ ؛ برای ابن سعد حدود ۲۵۰ مَشیخه ذکر کرده‌اند.

اهمیت طبقات الکبری

اهمیت این کتاب به جهت این است که وی پس از ذکر سیره رسول الله صلی الله علیه وآله و بیان شرح حال و سرگذشت علمای شام و کوفه و مصر و بغداد و مدینه و مکه ، در طبقه پنجم از امام حسن و امام حسین علیهما السلام نام می‌برد و شرح‌ حالی در رابطه با ایشان دارد.

اما متاسفانه در چاپ اروپایی این کتاب، طبقه پنجم یعنی بخش امام حسن و امام حسین علیهما السلام به طور کلی حذف گردیده که ممکن است عمدی و یا به علت عدم دسترسی به این بخش کتاب آن را نیاورده باشند. اما مرحوم عبدالعزیز طباطبایی در ترکیه از قرن ۷ نسخه‌ای را یافت که شامل طبقه پنجم بوده است و پس از تحقیقات به کتاب اصلی اضافه شده است.

از میان اخبار و مقتل نویسی که ابن سعد سنی مذهب، نسبت به جریان کربلا نقل می‌کند، حدود ۵۰ خبر آن مستند می باشد.

نکات مثبت نویسنده طبقات الکبری

۱. زیستن در زمانه ‌ای که به واقعه کربلا نزدیک بوده و لذا بسیاری از روایات به علت شهرت ، بدون سند ذکر می‌ شدند، به علاوه این که ابن سعد از عصر محدثین محسوب شده و نزدیک به صحابه و تابعین است.

۲. نقل جریاناتی از خلفای ثلاثه که یک سنی متعصب ، قطعا از نقل آن ها پرهیز می کند که این نشان از عدم تعصب اوست.

۳. ذکر حضرت زینب سلام الله علیها در طبقۀ راویان از صحابه

۴. نقل مقتل الحسین با تمام آن چه بعد شهادت ایشان اتفاق افتاده است؛ بر خلاف دیگر شخصیت ها؛ این نشان از اهمیت وی به واقعه کربلا می باشد.

۵. مقتل نویسی در طبقات الکبری و نقل وقایع خارق العاده در جریان کربلا و مدینه و چگونگی کشته شدن یزیدیان ؛ همچون جاری شدن خون از سنگ، زلزله و…

متجددین و روشن فکران وقوع این حوادث را برای امام حسین و اهل بیت علیهم السلام انکار می‌کنند، که ما به آن ها پاسخ می‌دهیم.

تمام عامه در ثقه بودن ابن سعد اتفاق نظر دارند؛ علمای شیعه نیز در عین اشکال در برخی مطالب وی، روایات بسیاری را از طبقات الکبیر وی نقل می کنند. همچنین وی جریان آتش زدن کتب احادیث نبوی صلی الله علیه وآله توسط عمر بن خطاب را در طبقات نقل می کند.

نکات منفی ابن سعد

۱. مولف طبقات الکبری و استادش هر دو سنی بوده‌اند؛ ولی برخی معتقدند وی صرفا به دنبال نقل تاریخ بوده است.

۲. نقل ‌های متفاوت نسبت به دیگر مقاتل ؛ به عنوان نمونه ابن سعد در مصیبت و مقتل حضرت قاسم علیه السلام می‌گوید: عمر بن نفیل ازدی به ایشان حمله کرده و پس از آن با حملۀ امام حسین علیه السلام، بالای سر حضرت قاسم علیه السلام جنگی صورت می‎گیرد و در انتها حضرت قاسم را جوانان بنی‌هاشم به خیمه گاه بردند که برخلاف بقیه نقل‌ هاست و در گزارش اسم قاتل حضرت قاسم سلام الله علیه نیز کمی اختلاف به چشم می‌خورد.

پانوشت:

(۱) بعضی اورا گنجینه کاملی در نسب شناسی می‌شناسند.

اگر می‌خواهید از آخرین و محبوب‌ترین مقالات ما در ایمیل خود مطلع شوید، همین الان ایمیل خود را در کادر زیر وارد کنید:

تعداد علاقه مندانی که در خبرنامه ایمیلی ما عضو شده اند :

5

نظرات

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

night mode toggle